ስለ የኢትዮጵያ የምድር ባቡር ኮርፖሬሽን

ተልዕኮ :በሀገሪቱ ዘመናዊ የባር መሠረተ ልማት መገንባት እና የመንገደኞችና የጭነት የባቡር ትራንስፖርት አገልግሎት መስጠት፤


ራዕይ :ልማት ማዕከላትን የሚያስተሳስር ከጎረቤት ሀገራትና ወደቦች ጋር የሚያገናኝ የባቡር መሠረተ ልማት ተዘርግቶና ዘመናዊ የኤሌክትሪክ ባቡር ትራንስፖርት አገልግሎት በሀገሪቱ ተስፋፍቶ ማየት፤


እሴቶችና መርሆዎች :

  • ሰው (People)
  • ደንበኛ(Customer)
  • የቡድን ስራ(Team work)
  • ፈጠራ(Innovation)
  • ጥራት(Quality)
  • አካባቢ(Environment)


መንግስት በመንገድ ትራንስፖርት አገልግሎት ብቻ አሁን ያለውን የተሳፋሪና የዕቃ ምልልስ ፍላጎትን ማሟላትና እያደገ የመጣውን የአገሪቱ ኢኮኖሚ መሸከም አይቻልምና አማራጭ የትራንስፖርት አይነት ያስፈልጋል የሚል ሃሳብና እምነትን ይዞ ከዛሬ 8 ዓመታት በፊት በቁርጠኝነት የባቡር መሰረተ ልማትን በኢትዮጵያ ለማስፋፋት ተነሳ፡፡ ወዲያውም በወቅቱ በነበረው የትራንስፖርትና መገናኛ ሚኒስቴር ስር የቴክኒክ ምክክር ቡድን(Technical Advisory Group) እንዲቋቋም አድርጎ ወደ ጥናት ተገባ፡፡

በዋናናት የባቡር መስመር ግንባታ በየትኛው የልማት ኮሪደሮች መሰራት እንዳለበትና ይህንንም የባቡር መስመር የሚገነባና የጭነትና የመንገደኞች የባቡር ትራንስፖርት አገልግሎት የሚሰጥ ተቋም መመስረት በሚቻልበት ሁለት ዋና ዋና ጉዳዮች ላይ የምክከር ኮሚቴው ጥናቶች አድርጓል፡፡የቴክኒክ ኮሚቴው የተዋቀረው በባቡር መሰረተ ልማት ዘርፍ በውጭ አገር እውቀትና ልምድ ባላቸው ግለሰቦች ነው፡፡ የዚሁ የቴክኒክ ኮሚቴን ምክረ ሃሳብ መንግስት ከገመገመ በኃላም የኢትዮጵያ የምድር ባርቡር ኮርፖሬሽን ህዳር ወር 2000 ዓ.ም በአዋጅ እንዲቋቋም ተደረገ፡፡

በመሰረታዊነት ኢትዮጵያን ከወደብ ባለቤትና ጎረቤት አገራት ጋር ማገናኘት፣ የተለያዩ የልማት ኮሪደሮችን ማስተሳሰር፣ የኢንዱስትሪ ቀጠናዎችና ፖርኮች ያሉባቸውን አካባቢዎች ማገናኘት፣ህዝብን ህርስ በእርስ ማስተሳሰተርና በአፍሪካ ህብረት የሚመራውን የምስራቅ-ምህራብ እና ሰሜን-ደቡብ አፍሪካ የባቡር ትስስር አጀንዳ አካል መሆንን ዋነኛ መስፈርት በማድረግም ነው በኢትዮጵያ 8 የባቡር ኮሪደሮች የተመረጡት፡፡ ከነዚህ ውስጥ ከሌሎቹ የወደብ አገናኝ ከሪደሮች ይበልጥ የተፈጠረብንን የወጪ-ገቢ ንግድ ጭንቅንቅ ለመቅረፍ ለአዲስ አበባ-ጅቡቲ የባቡር መስመር ግንባታ በቀዳሚነት በመጀመሪያው የ5 ዓመት የእድገትና ትራንስፎርሜሽን ውስጥም ከፍተኛ ትኩረት ተሰጥጦ እንዲሰራ ተወሰኖ ወዲያው ወደ አዋጭነት ጥናት ተገባ፡፡

በወቅቱ የገንዘብ ምንጭ ማግኘት ፈታኝ የነበረ ቢሆነም በኢትዮጵያና በቻይና መካከል ባለው ጥሩ ወዳጅነት ሳቢያ አበዳሪው የቻይናው የገቢ-ወጪ ባንክ(China Exim Bank) ሆኖ ቻይናውያን ተቋራጮች ግንባታውን እንዲያከናውኑ ከመንግስት በተያዘው አቅጣጫ መሰረት ቅድሚያ ከተሰጣቸው የባቡር መስመሮች ውስጥ እ.ኤ.አ ጥር 31 ቀን 2015 ግንባታው የተጀመረውና መስከረም 9 ቀን 2008 አገልግሎት መስጠት የቻለው 34 ኪ.ሜ የሚረዝመውና 475 ሚለየን የአሜሪካን ዶላር ወጪ የተደረገበት የአዲስ አበባ ቀላል ባቡር ትራንዚት አንዱ ሆነ፡፡

በተመሳሳይ ከፍተኛ ትኩረት የተሰጠው 656 ኪ.ሜ የሚረዝመውና ከቻይናው የገቢ-ወጪ ባንክ(China Exim Bank) በተገኘው የ3.4 ቢሊየን የ70 በመቶ የብድር ሽፋን የአዲስ አበባ/ሰበታ-ሜኢሶ-ደዋንሌ(ጅቡቲ ድንበር) የባቡር ፕሮጀክት ወደ ግንባታ እንዲገባ ተደርጎና እንሆ ግናባታው ተጠናቆ መስከረም 25 ቀን 2009 ዓ.ም ተመርቋል፡፡ የአዲስ አበባ/ሰበታ-ሜኢሶየባቡር ፕሮጀክት እ.ኤ.አ የካቲት 12 2012 ወደ ግንባታ ሲገባ ከሁለት ወር በኃላም ነበር እ.ኤ.አ ሚያዚያ 12 2012 የሜኢሶ-ደዋንሌ የባቡር ፕሮጅክትም ወደ ግንባታ ግንባታ ምዕራፍ የተሸጋገረው፡፡

የኢትዮጵያ የምድር ባርቡር ኮርፖሬሽን ወደ ሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ግቦች በማማተርም አሁን ላይ የአዋሽ-ኮምቦልቻ-ወልዲያ/ሃራገበያ እና የወልዲያ/ሃራ ገበያ-መቀሌ የባቡር ፕሮጀክቶችን አፈጻጸማቸውን በቅደም ተከተል 50 እና 40 በመቶ አድርሷል፡፡ ሌሎች የባቡር መስመር ፕሮጀክቶችን ለማስጀመርም ገንዘብ በማፈላለግና የአዋጭነት ጥናት በማድረግ ላይ ይገኛል፡፡

አጠቃላይ ዕይታ

ኢትዮጵያ መጠነሰፊ የባቡር መስመር ለመግንባታ በሙሉ አቅሟ እየሠራች ነው፡፡ ይህን ለማሳካትና የባቡር መሰረተ ልማት ያለውን ስትራቴጂያዊ ጥቅም በመገንዘብ የኢትዮጵያ ፌደራለዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ በትራንስፖርት ሚኒስቴር ስር የኢትዮጵያ ምድር ባቡር ኮርፖሬሽን (ኢ.ም.ባ.ኮ) በ2000 ዓ.ም በማቋቋም አገልግሎት መስጠት የማይችለውን የኢትዮ-ጅቡቲ የባቡር መስመርን የሚተካ ዘመናዊ የባቡር መስመር እንዲገነባ ስልጣን ሰጠው፡፡ ኢምባኮ አዲስ አበባን ከጅቡቲ ወደብ ጋር የሚያገናኝ 656 ኪ.ሜ ርዝመት ያለው የባቡር መስመር መገንባት መጀመሩን ይፋ አደረገ፡፡ የግንባታው ፕሮጀክት በቻይና ሬይልዌይ ግሩፕ (China Railway Group)ና በቻይና ሲቪል ኢንጂነሪንግ ኮንስትራክሽን ኮርፖሬሽን( China Civil Engineering Construction Corporation) በሚባሉ ሁለት የቻይና ኩባንያዎች ተጠናቆ በመስከም 25 ቀን 2009 ዓ.ም ተመረቋል፡፡ ይህ የመሰረተ ልማት ፕሮጀክት የነጋዴውን ማጓጓዣ ክፍያን(ወጪን) እና የማቅረቢያ ሰዓትን በመቀነስ የኢትዮጵያን አለም አቀፍ ንግድ (የወጪ-ገቢ ንግድን) በማሳለጥ ውጤታማ ለውጥ እንደሚያመጣ ታምኖበታል፡፡ በመገንባት ላይ ያለው አዲሱ በኤሌትሪክ የሚሠራ ባቡር ከጅቡቲ- ሞጆ ያለውን የባቡር ትራንስፖርት ጊዜ አሁን ከሚፈጀው 84 ሰዓት ወደ ዐስር(10) ሰዓት ይቀንሰዋል (ሞጆ ከዋና ከተማዋ አዲስ አበባ 70 ኪ.ሜ ርቀት ላይ ያለ የደረቅ ወደብ ነው)፡፡ በዚህ ባቡር መስመር የሚሠራ የጭነት ማጓጓዣ ባቡር ከ3500 እስከ 4000 ቶን ጭነት የመያዝ አቅም አለው፤ ኢምባኮ በመጀመሪያው የባቡር ትራንስፖርት አገልግሎት ዓመት ብቻ ከ6-7 ሚሊዮን ቶን ጭነት ይጫናል የሚል እምነት አለው፡፡

34 ኪሜ ርዝመት ያለው የአዲስ አበባ ቀላል የባቡር ትራንዚት ፕሮጀክት ተጠናቆ መንገደኞችን ማመላለስ የጀመረው በመስከረም 10 ቀን 2008 ዓ.ም ሲሆን ይህም ለከተማዋ የትራንስፖርት ችግር ከፈተኛ እገዛ አድርጓል፡፡ይህም ለኢምባኮ ትልቅ ስኬት ነው፡፡ በአሁን ወቅት 391 ኪ.ሜ ርዝመት ያለው የአዋሽ ወልዲያ/ ሃራ ገበያ በቱርኩ ያፒ መርከዚና እና 216 ኪሜ ርዝመት ያለው የወልዲያ/ ሃራ ገበያ-መቀሌ የባቡር መስመር በቻይና ኮሙዩኒኬሽን ኮንስትራክሽን ካምፓኒ የግንባታ ተቋራጮች አማካኝነት እየተገነቡ ነው፡፡ይህ የባቡር መስመር የአዲስ አበባ-ጅቡቲ የባቡር መስመርን አዋሽ ላይ በማገናኘት የማዕከላዊና የምስራቁን የሀገሪቱ ክፍል ከሰሜኑ የኢትዮጵያ ክፍል ጋር ያስተሳስራል፡፡የባቡር ኮንስትራክሽን ሥራው የካቲት 18 ቀን 2007 ዓ.ም ተጀምሮ በ2011 ዓ.ም እንደሚጠናቀቅ ይጠበቃል፡፡ የባቡር መስመሩ ሙሉ በሙሉ የሚንቀሳቀሰው በኤሌትሪክ ነው፡፡ የባቡር መስመሩ በአካባቢ ደህንነትና በማህበራዊ ልማት አወንታዊ ሚና ይኖረዋል ተብሎ ይጠበቃል፡፡ ለአብነትም በነዳጅ የሚሠሩ የመንገድ ትራንስፖርት አገልግሎትን ወደ ባቡር ትራንስፓርት መቀየር በማስቻል፡፡ የኢትዮጵያ የምድር ባቡር ኮርፖሬሽን የባህር በር ካላቸው ጎረቤት ሀገራትን እና ሌሎች የአገሪቱ አካባቢዎችን የሚያገናኝ በርከት ያሉ የባቡር መስመሮች የመገንባት እቅድ አለው፡ ፡ ኢምባኮ እነኝህን በሁለት ምእራፍ ይገነባል፡፡